მდგრად განვითარებაზე საუბრისას პირველი ასოციაციები ხშირად გარემოს დაცვას, ეკონომიკას, ტექნოლოგიებსა და პასუხისმგებლიან ბიზნესს უკავშირდება. თუმცა, მდგრადობას კიდევ ერთი, ნაკლებად განხილული განზომილება აქვს: ის, თუ როგორ ინარჩუნებს საზოგადოება საკუთარ ისტორიას, ენას, კულტურულ მეხსიერებასა და იდენტობას.
სწორედ ამ პერსპექტივით დასრულდა თიბისის 2026 წლის მდგრადი განვითარების ღონისძიება „მდგრადი ტრანსფორმაცია: ხელოვნური ინტელექტი, ტექნოლოგიები, ბიზნესი და ზეგავლენა“, რომელიც 18 სექტემბერს თიბისი კონცეპტის მულტიფუნქციურ სივრცეში გაიმართა. წელს, პროგრამის ძირითადი ნაწილი ხელოვნური ინტელექტის, ტექნოლოგიური განვითარებისა და მდგრადობის ურთიერთკავშირს დაეთმო, თუმცა დასკვნით ნაწილში საუბარი ტექნოლოგიებიდან კულტურულ მეხსიერებაზე გადავიდა.
ღონისძიების დასასრულს ნათელა გრიგალაშვილმა მდგრადობისა და ხელოვნების კავშირზე ისაუბრა, შემდეგ კი სტუმრებს მისი გამოფენის ტური შესთავაზა. ყურადღების ცენტრში იყო მისი პროექტი „საით მიფრინავ, ღრუბელო?“, რომელიც ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების ცხოვრებას, ენასა და საუკუნეების განმავლობაში შენარჩუნებულ კულტურულ მეხსიერებას დოკუმენტური ფოტოგრაფიის საშუალებით ასახავს. ღონისძიების კონცეფციაშიც სწორედ ეს მიმართულება იყო გამოყოფილი, როგორც ქვეყნის მდგრადი განვითარების კონტექსტში კულტურის როლზე მსჯელობის შესაძლებლობა.
ნათელა გრიგალაშვილისთვის მდგრადობა მხოლოდ მომავალზე საუბარს არ გულისხმობს. მის ხედვაში მომავალთან ურთიერთობა პირდაპირ არის დაკავშირებული წარსულის შენარჩუნებასთან, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება თემებს, რომელთა ენა, ისტორია და იდენტობა თაობიდან თაობას გადაეცემა.
„ჩემთვის მდგრადი განვითარება, პირველ რიგში, კულტურული მეხსიერებისა და იდენტობის შენარჩუნებას ნიშნავს. საზოგადოების სიძლიერეს კი სწორედ ის განსაზღვრავს, თუ როგორ ინახავს საკუთარ ფესვებსა და ისტორიას. ჩემი პროექტი „საით მიფრინავ, ღრუბელო?“ სწორედ ამ იდეას ეფუძნება, დოკუმენტური ფოტოგრაფიის საშუალებით ასახოს ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების მიერ საუკუნეების მანძილზე შენარჩუნებული ცოცხალი მეხსიერება და ენა“, – აღნიშნავს ნათელა გრიგალაშვილი.
ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების ისტორია ამ კონტექსტში კულტურული მდგრადობის ცოცხალ მაგალითს ქმნის. აქ მეხსიერება მხოლოდ არქივში დაცული მასალა აღარ არის. ის ყოველდღიურობაში, ენაში, ადამიანების სახეებში, ყოფასა და იმ დეტალებში არსებობს, რომლებიც ისტორიულ კავშირს დღემდე ინარჩუნებს. გრიგალაშვილის ფოტოგრაფია სწორედ ამ კავშირის აღბეჭდვას ემსახურება.
დოკუმენტურ ფოტოგრაფიას ამ პროცესში განსაკუთრებული ფუნქცია აქვს. ერთი მხრივ, ის კონკრეტულ დროსა და სივრცეში არსებულ რეალობას ინახავს, მეორე მხრივ კი ეს ისტორია იმ ადამიანებამდეც მიაქვს, ვისაც მასთან უშუალო შეხება არ ჰქონია. ამიტომ ნათელა გრიგალაშვილის პროექტში ფოტო მხოლოდ ვიზუალური დოკუმენტი არ არის. ის საშუალებას იძლევა, პირადი და კოლექტიური მეხსიერება უფრო ფართო საზოგადოებრივი საუბრის ნაწილი გახდეს.
ამ ხედვას უკავშირდება პროექტის მხარდაჭერაც. ნათელა გრიგალაშვილის თქმით, თიბისის ჩართულობამ შესაძლებელი გახადა არა მხოლოდ პროექტის განხორციელება, არამედ მისი ფართო აუდიტორიისთვის წარდგენა. „თიბისის მხრიდან ამ პროექტის დაფინანსება იყო მაგალითი იმისა, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია კულტურული მემკვიდრეობის მხარდაჭერა. ხოლო ის, რომ გამოფენა თიბისი კონცეპტის საგამოფენო სივრცეში შედგა, გახდა საუკეთესო შესაძლებლობა, ეს ამბავი ფართო მაყურებლამდე მიგვეტანა და ისტორიული მეხსიერება ცოცხალ საზოგადოებრივ დიალოგად გვექცია“, – ამბობს ნათელა გრიგალაშვილი.
სწორედ ეს საზოგადოებრივი დიალოგი იყო ღონისძიების დასკვნითი ნაწილის ერთ-ერთი მთავარი ხაზი. ხელოვანმა თავად უმასპინძლა ღონისძიების სტუმრებს მისი ფოტოების გამოფენაზე და ნამუშევრების მიღმა არსებული რეალური ისტორიები გაუზიარა, რასაც სტუმრების დიდი ინტერესი და აღფრთოვანება მოჰყვა.
პროექტი „საით მიფრინავ, ღრუბელო?“ კიდევ ერთ მნიშვნელოვან საკითხს წარმოაჩენს: რას ნიშნავს მემკვიდრეობის შენარჩუნება მაშინ, როდესაც ისტორიული მეხსიერების დიდი ნაწილი ადამიანებშია დაცული. ფოტოგრაფიას შეუძლია ამ მეხსიერების დაფიქსირება, მაგრამ მისი მნიშვნელობა მაშინ იზრდება, როდესაც ნამუშევარი კერძო არქივში არ რჩება და საზოგადოებრივ სივრცეში გადადის, სადაც მისი ნახვა, განხილვა და ხელახლა გააზრება შესაძლებელია.
თიბისის წლევანდელი მდგრადი განვითარების ღონისძიების მთავარი თემა ხელოვნური ინტელექტისა და მდგრადობის კავშირი იყო. მოწვეულმა სტუმრებმა განიხილეს ტექნოლოგიების როლი ბიზნესში, განათლებასა და საზოგადოებაში, თუმცა ნათელა გრიგალაშვილის პრეზენტაციამ ამავე საკითხს განსხვავებული მიმართულება მისცა. ტექნოლოგიურ პროგრესთან ერთად ყურადღება იმაზეც გამახვილდა, თუ რა უნდა შევინარჩუნოთ ამ ცვლილებების პროცესში და რა როლი აქვს კულტურას საზოგადოების გრძელვადიან განვითარებაში. ღონისძიების მიზანი სხვადასხვა პერსპექტივის ერთ სივრცეში გაერთიანება და მდგრადობაზე უფრო ფართო დიალოგის შექმნა იყო.
ამ შემთხვევაში პასუხი ფოტოგრაფიის, ენისა და მეხსიერების გზით გაჩნდა. ფერეიდანში საუკუნეების განმავლობაში შენარჩუნებული ქართული იდენტობა გვახსენებს, რომ მდგრადობა ზოგჯერ ყველაზე მკაფიოდ სწორედ იმაში ჩანს, რაც თაობებს შორის რჩება და შემდეგ თაობას გადაეცემა.
ნათელა გრიგალაშვილის შემოქმედება მრავალი ცნობილი ფოტოსერიისგან შედგება: „დედაჩემის წიგნი”, „დუხობორების მიწა”, „თაგვების სოფელი”, „ცხოველების მარკეტი”, „ეთნიკური უმცირესობები საქართველოში” და „პანკისის ხეობის ქალები”.
მან დააარსა საქართველოს პირველი ფოტო სააგენტო – Kontakt Photos. ფოტოკლუბები ჩამოაყალიბა ჯავახეთში, პანკისის ხეობაში და აჭარაში. ნათელა გრიგალაშილს მიღებული აქვს ალექსანდრე როინიშვილის სახელობის პრემია ქართულ ფოტოგრაფიაში შეტანილი წვლილისთვის.
თიბისი ბანკი 2026 - უფლებები დაცულია